Vrouwen ondernemen anders - en beter

Toen John van Vessem een paar jaar geleden zijn bedrijf gefeliciTaart (jawel: een taartbezorgservice) begon, kocht hij direct 'een auto die flink opviel om reclame te maken', huurde een kantoor in de binnenstad met goede kantoormeubels, flatscreens en een paar man personeel. 'Ik had gewoon een goed idee', zegt Van Vessem, die ooit de hogere zeevaartschool doorliep en selfmade kok is. 'Ik wist dat het zou gaan lopen. Over een paar jaar verkoop ik de tent misschien weer.'

Zijn vrouw Rozemarijn Tolk (33 jaar, afgestudeerd bouwkundig ingenieur aan de TU Delft) begon haar bedrijf de ArchitectuurTolk voor interieuradvies en verbouwingen, vlak na de geboorte van haar eerste zoon, vanaf het rommelkamertje in huis. Tijdens haar verlof deed ze mee aan een prijsvraag voor architecten, kreeg de opdracht en betaalde daarmee een computer, een printer en een scanner. 'Ik wil best groeien op den duur, maar pas over een jaar of zes als de kinderen groter zijn. Het gaat me er vooral om dat ik doe wat ik leuk vind.'

Vrouwen ondernemen om andere redenen dan mannen. En ze pakken het anders aan. Béter, vindt Robert Blom, onderzoeker en schrijver van het boek Vrouw in zaken, waarvoor hij bijna vierhonderd vrouwelijke ondernemers ondervroeg. Wie de twee bovengenoemde ondernemers aan de start van hun bedrijf had gesproken en had mogen kiezen op wie hij zijn spaargeld zou zetten, zou vermoedelijk hebben gekozen voor John (een goed verhaal en blakend van zelfvertrouwen). Terwijl dat volgens Blom een veel groter risico had opgeleverd. Voor kredietbureau Graydon analyseerde hij 1379 faillissementen en daaruit bleek dat 14,6 procent een vrouwelijke ondernemer was en 85,4 een mannelijke, terwijl 25 procent van de ondernemers vrouw is.

Mannen pakken het groot aan

'Mannen zijn megalomaner', zegt Blom. 'Ze beginnen voor zichzelf omdat ze willen groeien, rijk willen worden, of de wereld met hun idee willen veroveren. Vrouwen oefenen vaker dan mannen gewoon hun vak uit, ze doen waar ze goed in zijn en beginnen met de middelen die ze hebben: een ongebruikte kamer, een oude computer. Mannen starten een bedrijf omdat ze hét gat in de markt menen te zien; en of ze er nou wel of geen verstand van hebben, dat maakt niet uit. Ze denken: dat kost een ton of dertig en gaan dan naar de bank om dat te lenen. Ze willen meteen een duur kantoor, een leasebak en een secretaresse.'

Mannen hebben ook vaker een groter startkapitaal, zo blijkt uit het promotieonderzoek uit 2005 van Ingrid Verheul over het verschil tussen vrouwelijke en mannelijke ondernemers. Vrouwen zijn realistischer en voorzichtiger, maar je kunt dat ook risicomijdend noemen, vindt ze. 46 Procent van de startende vrouwen heeft geen personeel in dienst; van de mannen is dat 24 procent. Moeten ze hun situatie over vijf jaar inschatten, dan zien nog steeds twee keer zoveel vrouwen als mannen zichzelf zonder personeel werken.

Misschien omdat mannen vaker vanwege dat 'gat in de markt' een bedrijf hebben op een gebied waar ze geen verstand van hebben? 'Je bedoelt dat ze daarom professionals moeten inhuren?', lacht Blom. 'Welnee, dat is alleen maar voor de status. Als ik een startend ondernemer die secretaresse uit zijn hoofd probeer te praten, wringt-ie zich in allerlei bochten. Want zelf de telefoon opnemen, dat is gênant en staat onprofessioneel. De klant zou eens kunnen vermoeden dat je maar zo klein bent als je bent. En trouwens, hij kan niet eens zonder secretaresse, want die had-ie in zijn vaste baan ook.'

Vrouwen: kleine, gespecialiseerde bedrijven

Vrouwen stellen het nemen van personeel lang uit omdat ze bang zijn dat ze de greep verliezen, ontdekte Verheul. Als ze dan personeel hebben, zitten ze er ook veel meer bovenop. Vrouwen willen over het algemeen ook minder vaak groeien (62 procent wil wél groeien, tegenover 75 procent van de mannen). Ze onderzocht ook de verschillen tussen vrouwelijke en mannelijke ondernemers in één branche: de makelaardij. 'Mannen verbreden zich: bieden allerlei nevendiensten aan, zoals hypotheken en verzekeringen. Ze nemen ook vaker een makelaarsbedrijf over. Vrouwen specialiseren zich juist en ze maken doorgaans minder winst.'
Als je zo weinig risico wilt lopen, is er natuurlijk geen kunst aan om niet failliet te gaan. Misschien moesten mannen toch maar geen voorbeeld aan vrouwen nemen. Maar volgens Verheul liggen de zaken iets gecompliceerder. Natuurlijk, risicomijdend gedrag verklaart voor een deel de lagere winst. Maar de branches waarin vrouwen meestal ondernemen (grotendeels dienstverlening) leveren ook minder op.

De allerbelangrijkste factor die drukt op de winst is evenwel het feit dat vrouwen parttime ondernemen. 'Als je kijkt naar vrouwen die fulltime ondernemen, is het verschil in winst met mannenbedrijven al veel kleiner', aldus Verheul. Alleen, zeventig procent van de startende vrouwen onderneemt parttime. 'En niet omdat ze een bedrijf starten naast hun baan in loondienst, zoals het gros van de starters doet, om eerst eens aan te kijken hoe het bedrijf gaat lopen', zegt Verheul.

Vaak parttime ondernemen

Na tien jaar onderneemt vijftig procent nog steeds parttime. Dat duidt er volgens haar op dat het parttime ondernemen eerder te maken heeft met het kunnen combineren van het werk en de zorg voor de kinderen. Voordat Rozemarijn Tolk voor zichzelf begon, werkte ze als interieurarchitect bij Jan des Bouvrie: 'Een aardige man, maar een ontzettend ouderwetse werkgever. Parttime werken was taboe en als je vroeg of hij een bijdrage kon leveren aan de kosten voor opvang, reageerde hij alsof je van Mars kwam. Dan zei-ie vol ongeloof: "Ik ga toch niet betalen voor jouw kinderen, zodat jij bij mij kan werken; dan kan ik toch beter een ander inhuren?" Dat we zelf niet op dat idee waren gekomen!'
Het bedrijf was niet ingesteld op moeders en dus besloot Tolk zelfstandig te worden. 'Ik had geen zin in die stress, in het gevoel dat ik me op mijn werk zou moeten verantwoorden als ik om zes uur naar huis zou gaan. Bovendien wilde ik eigenlijk helemaal niet pas om zes uur naar huis, zoals ik deed vóór de baby kwam, want dan zou ik mijn kind de dagen dat ik werkte helemaal niet zien; dat zou na anderhalf uur file natuurlijk al lang in bed liggen.'

Edith Hagenaar (35 jaar) was, vóór ze kinderen kreeg, een echte carrièrevrouw. 'Ik heb Nyenrode gedaan, had een internationale carrière in de tabaksindustrie en was verantwoordelijk voor de marketing in acht landen.' Haar oudste dochter giet tijdens deze woorden een bekertje water over haar hand en begint wc-papier bij wijze van verband om haar moeders arm te rollen. De jongste geeft een paar knallen op het drumstel en lacht onbedaarlijk om de schrikreactie van de twee volwassenen. Edith gaat onverstoorbaar verder: 'Maar toen ik zwanger werd en iedereen vroeg: "Hoe ga je dat nou doen: gaat het kind naar de crèche of stop je met werken?", dacht ik: waarom is er geen derde optie? -- Juup, als mamma naar je toe moet komen is het te laat!'

Ook voor kinderen zorgen

Ze is sindsdien thuiswerkende moeder (op zolder heeft ze een uitgeverij) en schreef een boek over haar ervaringen: WAHM! work at homemom; handboek voor succesvol thuiswerken. Juup kijkt haar moeder uitdagend aan en geeft nog een dreun op het drumstel. Edith komt overeind, pakt haar dochter stevig vast, maar bedenkt zich dan. Ze tilt haar in de lucht, maakt een rondedans en praatzingt tegen de journalist: 'De kunst is dat je eerst gerichte aandacht moet geven aan je kinderen -- zoals mamma nu doet hè Juup? -- en dan kun je vervolgens vaak in alle rust even werken.'

Volgens haar heeft het groeiend aantal vrouwelijke ondernemers (in 2000 was 25 procent van de starters vrouw, inmiddels is dat 33 procent) te maken met het nieuwe feminisme. 'De vrouwen uit de jaren zeventig wilden de mannenwereld veroveren. Ze hebben veel voor ons bevochten; vrouwen hebben net zo veel recht om buitenshuis te werken als mannen. Maar wij willen het anders. Wij willen het op onze vrouwelijke manier. En die vrouwelijke manier houdt in dat we ook voor onze kinderen willen zorgen.'
De techniek -- laptops, software en mobiele telefoons --maakten het vervolgens mogelijk beide werelden te combineren. 'Ik hoef niet meer naar een grote fabriekshal om op grote vellen de opmaak van mijn boeken bij elkaar te knippen en te plakken. De software past gewoon op mijn computer op zolder.'

Zelfstandig? Betere balans werk/privé

Hoewel Edith Hagenaar de combinatie zorgen en werken wel erg ver doorvoert (namelijk grotendeels tegelijkertijd), heeft ze wel een punt als ze zegt dat vrouwen van nu willen zorgen en werken en dat het ondernemerschap de makkelijkste manier is om dat voor elkaar te boksen. Uit onderzoek door het ministerie van Sociale Zaken blijkt dat zestig procent van de startende vrouwen inderdaad mede om die reden zelfstandig is geworden.

59 Procent vindt dat ze inderdaad beter af is dan in loondienst voor wat betreft arbeid en zorg en 79 procent ervaart voldoende balans tussen werk en privé. Bovendien heeft Nederland relatief veel vrouwelijke ondernemers als je de cijfers vergelijkt met de rest van Europa, zegt onderzoeker Verheul. 'Zelfs in de Scandinavische landen, waar je veel meer werkende vrouwen hebt dan hier, hebben ze veel minder vrouwelijke ondernemers dan in Nederland. Het arbeidsmarktbeleid is in die landen veel vrouwvriendelijker: meer verlof en betere opvang. Vrouwen hebben daar gewoon geen enkele reden om een eigen bedrijf te beginnen.'

Overigens heeft die groei van het aantal vrouwelijke ondernemers niet geleid tot een beter imago van het vrouwenbedrijf. Volgens Blom geeft dertig procent van de vrouwelijke starters aan dat ze niet voor vol worden aangezien bij de bank. Ze krijgen rare vragen over hun gezinssituatie en de combinatie werken en zorgen. Hun ondernemingsplannen worden vaker afgewezen, denken ze zelf.

Onzeker? Nee, realistisch!

Verheul begrijpt de banken wel: 'In zo'n gesprek met de bank moet je het vertrouwen van de bank zien te winnen: je moet de bank overtuigen van jouw briljante idee en van jouw kunnen om het tot een succes te maken. Als zo'n vrouw dan zegt dat ze er niet meer dan drie dagen per week in kan stoppen, denkt zo'n bank: waarom zou ik geld stoppen in een bedrijf waarin de ondernemer niet eens alle tijd die zij heeft wil investeren?'

Blom ziet dat anders: 'Een vrouw is vaak realistisch over haar bedrijf, maar banken interpreteren dat als onzeker. Banken zouden juist hun voordeel moeten doen met die eerlijkheid. Want het is echt niet zo dat banken alleen maar geld investeren in bedrijven die groot willen worden.' Het kleine bedrijf is volgens Blom voor een bank ongelooflijk belangrijk. Ongeveer 85 procent van het Nederlandse bedrijfsleven bestaat uit kleine ondernemingen.

Maar volgens Edith Hagenaar kunnen vrouwen er ook zelf veel aan doen om het imago van het moederbedrijf een beetje op te vijzelen. 'Vrouwen hebben het altijd over hun "bedrijfje", over iets "wat ze er gewoon een beetje bij doen, hoor". 'Gewoon vanuit huis". 'Dom, dom, dom, vindt ze.

'Voor mannen is het prima als ze op woensdagmiddag hun mobiel beantwoorden met "Kan ik je morgen terugbellen, ik heb vandaag mijn pappadag", zegt Hagenaar. 'Als een vrouw haar mobiel opneemt en je hoort op de achtergrond babygehuil, is dat dodelijk. Vertel dus nooit de hele waarheid. Als ik gebeld wordt en de kinderen staan net elkaars hersens in te slaan, neem ik of de telefoon niet op of ik zeg dat ik op het punt sta in een bespreking te gaan. Wat strikt genomen niet gelogen is.'

Bron: Intermediair.nl