Aanmanen: de regels

Het is actueler dan ooit: wanbetalers en wanprestaties. Hoe vordert u bij deze querulanten? Wist u bijvoorbeeld dat u wantbetalers altijd 11 procent handelsrente in rekening kunt brengen en dat na het verstrijken van een vastgestelde termijn aanmanen niet meer nodig is? De regels van aanmanen...

Moet je die slecht presterende contractspartij altijd aanmanen voordat je (juridische) maatregelen kunt nemen?

In deze tijd van economische malaise is het actueler dan ooit: slecht presterende en slecht betalende contractspartijen. Ondernemer zijn in tijden van onzekerheid veel eerder geneigd maatregelen te treffen tegen bijvoorbeeld wanbetalers.
Voordat je dergelijke stappen mag nemen, moet de contractspartij vaak eerst op zijn tekortkomingen worden gewezen. De contractspartij moet een redelijke termijn gegund worden waarbinnen alsnog aan de verplichtingen kan worden voldaan (de aanmaning). De gedachte achter deze formaliteit is dat de contractspartij bekend moet zijn met de tekortkoming en niet overvallen wordt door maatregelen van de crediteur. Deze verplichting kan enorm vertragend (en frustrerend) werken.

Tekortkoming
Wanneer ook na het verstrijken van deze termijn de tegenprestatie uitblijft kan je deze tekortkoming de contractspartij toerekenen - er is sprake van een verzuimsituatie. Deze juridische basis is vaak nodig om het contract te beëindigen en schadevergoeding te vorderen. Probleem is wel dat dan vaak de spreekwoordelijke vogel al gevlogen is.

Verzuim en schadevergoeding
De ondernemer kan zijn schade verhalen op de contractspartij die in verzuim is. Deze verzuimsituatie treedt pas in nadat de contractspartij in gebreke is gesteld door verzending van de aanmaning. Soms (in enkele uitzonderingssituaties) is die aanmaning niet nodig.
Doet zich een van die uitzonderingssituaties voor dan hoeft de contractspartij geen nadere termijn te worden gesteld waarbinnen hij alsnog na kan komen. Dit is het geval als:
1. een fatale termijn is afgesproken
2. nakoming onmogelijk is
3. en als uit de handelwijze van de contractspartij blijkt dat hij niet wil/zal nakomen.

Apart regime voor wettelijke (handels)rente
Terzijde merk ik op dat in business to business situaties voor het vorderen van de wettelijke vertragingsrente (of beter: handelsrente) een apart regime geldt. De regelgeving is gericht op het bestrijden van betalingsachterstand bij handelstransacties. Daarom is bepaald dat de handelsrente na verloop van tijd vanzelf verschuldigd wordt. De contractspartij is – als partijen geen andere afspraken hebben gemaakt – deze rente verschuldigd 30 dagen na ontvangst van de factuur. Deze vergoeding kan direct van de contractspartij worden gevorderd zonder dat daarvoor een aanmaning hoeft te worden verzonden. Dit is interessant omdat de wettelijke handelsrente op dit moment circa 11 procent bedraagt.

Fatale termijn
De contractspartij is automatisch in verzuim als een afgesproken termijn verstrijkt zonder dat hij aan zijn verplichting heeft voldaan. Als partijen expliciet een termijn zijn overeengekomen, is het niet wenselijk dat de contractspartij nog een extra termijn moet worden gegund voordat een verzuimsituatie optreedt. Na het verstrijken van de termijn ben je in principe direct bevoegd het contract te beëindigen en schadevergoeding te eisen.

Onmogelijkheid van nakoming
Verder doet zich direct een verzuimsituatie voor als duidelijk is dat de contractspartij zijn verplichtingen niet na kan komen.
Een duidelijk voorbeeld van een blijvende onmogelijkheid van nakoming is het kerstpakket dat pas na de kerst geleverd kan worden. Als de nakoming blijvend onmogelijk is, ontstaat er automatisch een verplichting tot het voldoen van schadevergoeding (uiteraard alleen wanneer er ook daadwerkelijk schade is geleden). Ook ontstaat de mogelijkheid tot beëindiging van het contract door ontbinding; in aanvulling daarop geldt dat dit laatste ook het geval is als het alleen maar tijdelijk niet mogelijk is om te presteren.

De contractspartij die niet bereid is na te komen
Een andere uitzonderingssituatie betreft de contractspartij die tijdelijk niet na kan komen of die een houding aanneemt waaruit blijkt dat een aanmaning nutteloos is. Bijvoorbeeld een contractspartij die weigert de afgesproken prestatie te leveren. Het verzuim treedt dan onmiddellijk in. Wel zal – wanneer je niet alleen de overeenkomst wilt beëindigen, maar ook schadevergoeding wilt – de contractspartij schriftelijk mee moeten worden gedeeld dat de contractspartij aansprakelijk wordt gesteld voor de schade die wordt geleden. U hoeft geen nadere termijn te stellen waarbinnen de contractspartij alsnog na kan komen.
U hoeft ook geen aanmaning te verzenden als uit de mededeling van de contractspartij afgeleid moet worden dat hij zijn verplichtingen niet zal nakomen. Het zou te ver gaan in een dergelijk geval als eis te stellen dat de contractspartij nog een nadere termijn krijgt om na te komen.

Ontkennen verplichting
De mededeling van de contractspartij hoeft geen expliciete afwijzende mededeling te zijn. Het kan bijvoorbeeld gaan om een ontkenning van het bestaan van een verplichting (“ik heb u de leveranties niet onder deze voorwaarden gedaan”). Ook een contractspartij die zegt later te zullen presteren dan is afgesproken hoeft niet in gebreke te worden gesteld.
De contractspartij die dus in staat is alsnog na te komen maar probeert onder zijn verplichtingen uit te komen kan er niet op vertrouwen dat u hem een nadere termijn stelt door een schriftelijke aanmaning. Zijn niet bereidwillige gedrag kan ertoe leiden dat u hem direct confronteert met een vordering tot vergoeding van de schade.

Toch maar aanmanen? Better safe than sorry…
Dit alles neemt niet weg dat het vaak nog wel verstandig is om een laatste termijn te gunnen. Bent u er huiverig voor dat juist hierdoor vermogensbestanddelen worden weggemaakt door uw contractspartij, dan is het het overwegen waard om daarop beslag te laten leggen. U moet zich dan wel bedenken dat daarna meestal binnen 14 dagen uw contractspartij moet worden gedagvaard.

Bron: Sprout